İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
İş Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasında “… işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren… denir.” şeklinde tanım mevcuttur. İş ilişkisi ise kanun gereği işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye denmektedir. İşçinin iş görme borcu, itaat borcu, sadakat borcu, rekabet etmeme borcu olduğu gibi buna karşılık işverenin de yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu yükümlülükler gerekli her türlü önlemi alma yükümlülüğü, denetleme yükümlülüğü, eğitim verme yükümlülüğü, risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü, sağlık gözetimini yerine getirme yükümlülüğü, iş kazasını bildirme ve kayıtlara tutma yükümlülüğüdür.
- Gerekli Her Türlü Önlemi Alma Yükümlülüğü
İşverenin genel yükümlülüğü başlığını taşıyan İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 4. maddesinin 1. fıkrasının a bendine göre “İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.” Sonraki bentlerde ve kanunun 5. maddesinde iş sağlığı ve iş güvenliği önlemleri ile risklerden korunma ilkeleri sayılmıştır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 4. maddesinin son fıkrasında da açıkça “İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.” denilmektedir. Bu sebeple işveren kesinti yapamayacağı gibi işverenin kendisinin alacağı önlemlerin maliyetlerini de işçiye yansıtması hususunda yapacağı sözleşmelerin hiçbiri geçerli değildir.
- Denetleme Yükümlülüğü
İşveren, gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması ile yetinmeyecek ayrıca bu önlemlerin uygulamasını da izleyecek ve denetleyecektir. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 4. maddesinin 1. fıkrasının b bendi gereğince “İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.” şeklinde hüküm kurulmuştur. Yine aynı kanunun 19. maddesinde çalışanlar işyerinde alınan sağlık ve güvenlik önlemlerine uymakla yükümlüdür.
- Eğitim Verme Yükümlülüğü
Kanun, işverene iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması amacıyla çalışanları bilgilendirme konusunda da birçok görevler yüklemiştir. “İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürdürülebilmesi amacıyla işveren, çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinin özelliklerini de dikkate alarak aşağıdaki konularda bilgilendirir: a) İşyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler. b) Kendileri ile ilgili yasal hak ve sorumluluklar. c) İlk yardım, olağan dışı durumlar, afetler ve yangınla mücadele ve tahliye işleri konusunda görevlendirilen kişiler” hakkında bilgilendirmek zorundadır. (İSGK 16/1-a,b,c) Bunun gibi ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski olan bütün çalışanları, tehlikeler ile bunlardan doğan risklere karşı alınmış ve alınacak önlemler hakkında derhal bilgilendirilir. (İSGK 16/2-a)
- Risk Değerlendirmesi Yapma Yükümlülüğü
Her işyerinin özelliklerine uygun, iş kazalarına yol açabilecek mesleki risklerin belirlenmesi ve bunların önlenmesi iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması açısından zorunludur. İSGK 3/1-ö gereği risk değerlendirmesi tanımı şöyledir: “İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmalar.” Risk değerlendirmesi işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. İşverenlerce yapılacak risk değerlendirmesi 6331 sayılı kanunun 10. maddesi ile 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yönetmeliğinde düzenlenmiştir.
- Sağlık Gözetimini Yerine Getirme Yükümlülüğü
Çalışanların gerek işe girişlerinde gerek işin devamı süresince sağlık gözetimine tabi tutulması ve yapacakları işin bedensel ve ruhsal durumlarına uygun olması iş sağlığı ve güvenliği açısından büyük önem taşır. İSGK, 15. maddesinde işverenin sağlık gözetimini yerine getirme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan hükümde “İşveren; a) Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.” denilerek bu husus vurgulanmaktadır.
- İş Kazasını Bildirme Ve Kayıtlara Tutma Yükümlülüğü
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 14. maddesinin 2. fıkrası gereği işveren iş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde sağlık hizmeti sunucuları ile işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını da üç gün içinde SGK’ya bildirir. İş kazasının meydana geldiği gün, üç iş günlük süreye tabi değildir. İşveren sadece meydana gelen iş kazalarını değil çalışanı zarara uğratabilecek ya da işyeri veya iş ekipmanını zarara uğratan veya uğratabilecek olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları da düzenlemek zorundadır. İSGK 14/1-b’ye göre “İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler.” denilmektedir.
Av. Aslı KAYA